Finansal veya mali analiz, mali tablolarda yer alan çeşitli veriler arasındaki ilişkilerin ölçümlenmesi ve yorumlanması demektir. Mali analizler yaparak işletmemizin mevcut durumunu değerlendirebilir ve geleceğe ait kararlar alabiliriz. Mevcut durum analiz edilmeden geleceğe ait planlamalar yapılamaz, kritik kararlar alınamaz. Mali analizlerin yapılması demek, işletmedeki likidite, karlılık ve sermaye ile aktiflerin durumlarının ortaya çıkartılması demektir.
Oran (Rasyo) analizi, mali analiz tekniklerinden biridir ve stok yönetiminde önemli bir yer tutar. Oran kısaca mali tablolarda yer alan çeşitli kalemler arasındaki basit matematiksel ilişkiyi ifade eder.
İşletmelerin değişik açılardan değerlendirilmesinde kullanılan oranları dört ana başlık altında toplayabiliriz:
1. Likidite oranları
2. Mali yapı oranları
3. Faaliyet oranları
4. Kârlılık oranları
Böylece bu ayırım ile mali analizleri daha net ve amacına hizmet edecek bir şekilde yapabiliriz.
İşte stok yönetiminin en önemli anahtar performans göstergelerinden biri olan stok devir hızı oranı da mali yapı rasyolarından (oranlarından) faaliyet oranları bölümünde yer almaktadır.
Stok devir hızı basitçe, stokların ne kadar bir süre içinde satış hasılatına dönüştüğünün ifadesidir. Başka bir deyişle stok devir hızı belirli bir dönemde stokların paraya çevrilme hızı oranı ile stokların bu dönem içinde kaç defa yenilendiğinin ifadesidir.
Satılan Malın Maliyeti
Stok Devir Hızı Oranı = ------------------------------------ şeklinde formülüze edilir.
Ortalama Stoklar
İşletmelerin envanterlerine giren mallar satın alma değerleri üzerinden kaydedilirler ve dolayısıyla da stoklardan çıkarken de aynı şekilde değerlendirilirler. Bu nedenle de satılan bir mal stok değeri üzerinden ve satılan malın maliyeti olarak gelir tablosunda yer almaktadır.
Paydada yer alan ortalama stoklar değeri ise, analize konu olan ilgili dönem başı (Genellikle 1 yıl) ve dönem sonu stok değerlerinin ortalaması olarak alınmaktadır.
Stoklar bir işletmenin en önemli aktif kalemlerinden birisidir. Bu nedenle stokların titizlikle takip edilmesi ve hareketi yavaşlayan stok kalemlerinin satışa dönüşebilmesi için zamanında müdahaleler yapılması son derece önemlidir. Burada hemen sorulacak soru “İşletmemdeki stokların devir hızı ne olmalıdır?” sorusudur. Bu tabiiki yapılan işe, sektöre vs. göre değişir. Bu soruya her işletmenin kendine göre cevap vermesi lazımır. Sektör ortalaması ile kıyaslayarak bir stok devir hızı hedefi belirlenebilir.
Genelde stok devir hızının yüksek olması arzu edilen bir durumdur. Stok devir hızının geçmiş dönemlere göre yükselmesi veya sektör ortalamalarının üzerine çıkması, işletmenin stok ve sipariş yönetiminde doğru yolda olduğunun işaretidir.
Stok devir hızı yüksek olan bir işletmede:
- İyi bir stok yönetim ve kontrol politikasının var olduğu,
- Tedarikçilerinden zamanında malzeme temininde sıkıntı olmadığı,
- Stokların zamanında yenilendiği
sonuçları çıkartılabilir. Stok devir hızı yüksek olan bir işletmenin stoklarını hızla satışa yani paraya çevirdiğini söyleyebiliriz. Bu da satış hacimlerini ve karlılıkları yükseltme fırsatı yaratır. Ayrıca stok devir hızının yükselmesi, stok maliyetini azaltırken, stoklara bağlanan işletme sermayesini de azaltır.
Stok devir hızı yavaş ise işletmenin stoklarını eritmede sorun yaşadığı söylenebilir. Düşük stok devir hızı oranı:
- Tedarik faaliyetlerinin satışa göre iyi ayarlanmaması,
- Malzeme fiyatlarının yükseleceğini düşünerek aşırı alım yaparak stok yükseltilmesi,
- Yüksek emniyet stok adetlerine ihtiyaç duyulması nedeniyle yüksek stok yatırımı yapılması,
- Stok grupları arasında dengesizliklerin olması,
- Dönem sonu stoklarının yüksek gösterilme isteği
gibi nedenlerden dolayı ortaya çıkar. Bu durumda depolama ve sigorta maliyetleri artar, stoklarda uzun süre kalmaları nedeniyle ürünlerin satılabilme vasıfları kaybolabilir.
Ancak stok devir hızının genede yüksek olması arzu edilse de bazen yüksek stok devir hızı bir sorunun varlığına işaret olabilir. Şöyle ki:
- Satış üzerine satın alma siparişlerinin açılması,
- Stokların zamanında yenilenmemesi nedeniyle eksik stoklar oluşması ve dolayısıyla da biriken müşteri siparişlerinin stoklara giren kalemleri hemen satışa çevirmeleri,
- Dönem sonu stoklarının düşük gösterilme isteği
gibi durumlarda da stok devir hızı yükselir. Ancak bunun iyi bir yönetim değilde aksine bir zaafiyet göstergesi olduğunu özellikle belirtelim.
Sonuç olarak önemli bir gösterge olan stok devir hızı oranı mutlaka ölçülüp takip edilmeli, oran yüksek ise bunun satıştan kaynaklı olumlu bir durum mu yoksa stok yetersizliğinden kaynaklanan bir eksiklik mi olduğu iyice analiz edilmelidir. Ayrıca stok devir hızındaki yükselmenin toplam karlılık oranlarındaki yükselmeyle paralel gidip gitmediğide mutlaka dikkate alınmalıdır.
M. Rıza Altuğ
09.12.2009
Bu yazara ait diğer yazılar için tıklayınız...
OKUR YORUMLARI & YORUM YAPIN