.jpg)
Dizel Motor – 24. (Son) Ders
Soğutma Sistemleri - 4. Bölüm
Bugün Soğutma Sistemleri’nin son konusu ile Dizel Motor eğitimini tamamlıyoruz.
4. Yağ Soğutucu ve Afterkuler
Yağlama yağı soğutucuları farklı şekil ve yapılardadır. Bununla birlikte, temel fonksiyonları aynıdır. Yağlama yağı sıcaklığının düşürülmesinde soğutma suyu kullanılır. İki temel tip yağ soğutucusu vardır. Birinci tipte yağlama yağı borular etrafında dolaşırken soğutma suyu borular içinden geçer.
Diğer tipte, yağlama yağı elemanların içindeyken soğutma suyu dış çevresindeki elemanlar etrafındadır. Yüksek beygirgüçlü türbolu motorlarda afterkuler vardır. Aterkuler hava manifold içinde bir ısı değiştirici (eşanjör) gibidir. Emme manifoldundan sıcak veya soğuk hava gelir. Soğuk havalarda emme manifoldundaki hava ısıtılır, soğutma suyu radyatörden baypas yapılır.
Normal çalışma sırasında soğutma suyu afterkuler peteğinden geçer. Aynı zamanda turbo giriş havası da afterkuler petekleri arasından geçer. Turbo havayı sıkıştırdığında, soğutma suyundan daha sıcaktır. Emme havasındaki ısı soğutma suyunca emilir ve motora ve soğutma sistemine gönderilir.
5. Su Filtresi veya Korozyon Önleyici
Bu konunun başında kalitesiz katkılar ve soğutma sıvılarından bahsetmiştik. Doğru kimyasallı su filtresi (genellikle su filtresi veya korozyon önleyici de denir) kullanımı ve değişimleri ve optimum zamanlarda bakımından söz etmiştik.
Sulu gömlekli motor üreticileri tarafından bu su filtresi kullanımı müşterek olarak geliştirilmiştir. Su filtresine emeği geçenler uzun ömür ve iyi soğutmayı öngörmüşlerdir. Case, Caterpillar, Cummins, John Deere, Komatsu markaları da su filtresinin yararlarını aşağıdaki gibi sıralamışlardır:
- Zararlı kirleri, tortuları sistemden uzak tutmak.
- Antifrizden gelen sert kimyasallar ve soğutma suyu katkıları, sisteme kum püskürten parçaların tutulması.
- Su filtresinin uygun şekilde bakımıyla, soğutma sistemindeki kimyasalların kontrolü.
6. Fanlar:
Radyatör içindeki soğutma suyunun ısısı radyatöre hava göndererek emilir. Soğutucu fanlar, radyatör, motora dikkatlice takılır.
Bu maksatla yapılan üç tip soğutucu fan vardır. Bunlar:
a. Emici fan: Radyatöre hava üfleyerek soğutur,
b. Üfleyici fan: Motor kompartımanındaki havayı radyatöre üfler
c. Ters Dönebilir fan: Fan kanatlarının konumuna bağlı olarak havayı kanatlar arasından gönderir.
Her üç tip fan da soğutmada yaygın olarak kullanılır. Atmosferdeki soğuk havayı radyatör petekleri arasına gönderir. Bununla birlikte bu tip fan her uygulamada kullanılmaz. Örneğin, buldozerde fan motorun önüne montelidir, radyatör kanatları arasının tozla kolayca sıvaşabilmesi nedeniyle üfleyici tip bir fan kullanılmalıdır.
Son kullanışlı tip fan da geri döndürülebilen fan’dır. Mevcut fan kanatlarının aralığının azaltılması için göbeği oldukça ağırdır. Birçok eski operatör yaz ve kış çalışmasında havayı radyatöre ters üfleterek kolay çalıştırılmasına yardım etmesi nedeniyle bu fanları severler. Yazın fan kanatları ters çevrilir ve sıcak hava dışarı üflenir. Mevcut, ters iklimlere satılmış, kabininde klima ve ısıtıcı olan bütün makinelerde, ters dönebilen fan konulması şarttır.
7. Fan Kayışı ve Kasnağı:
Soğutma sisteminde sirkülasyonu sağlamak için tahrik kayışı çok önemlidir. Bununla birlikte bazı motorlar dişliyle tahrik edilir, hepsinde fan kayışı vardır. V-kayışları suni ipek veya polyester-bezli tipte imal edilir. Polyester-bez kayışlar ,suni elyaf kayışlardan daha sağlamdır.
Çoklu-V kayışlar birçok modern motorlarda kullanılmaktadır. Poli terimi, burada birkaç kanallı V kayış anlamındadır.
Birçok motorda yarıklı kayış kullanılır. Yarıklar arasında kayış gerdirme radyus boşluğu verilir.
Yıpranmış, aşınmış kayışlar kullanılmamalıdır. Aşınmış fan kasnakları da kullanılmamalıdır. Kasnak oyuğuna kayış en iyi şekilde oturmalı, 3 mm’den (3/32 inç) fazla eğiklik olmamalıdır.
Daima aynı üreticinin takım olarak ürettiği, birbirine işaretlenmiş kayışlar kullanılmalıdır. Bu kayışlar eşit yüke sahiptir, aynı gerilme dayanımında ve azami servis ömründe olacaktır.
Kayış gerginliğini daima verilen limitlerde tutunuz. Kayışların gerginliğini, kullanma ve bakım kitaplarında verilen özellikler dahilinde ayarlayınız.
8. Hortumlar ve Borular:
Motor parçalarında ve dış komponentlerde sirkülasyon, hortumlar ve bağlantı parçaları yardımıyla özellikle çabuk bir şekilde ve sabit akışta yapılmaktadır. Motor ve araçlardaki küçük hortumlardaki akış, eğimler vs. üreticinin verdiği, ölçü, yapı, ve bağlantılar standart tanımlamalarından takip edilmelidir. Boru iç sertlikleri, çatlama ve kırılganlık veya hortum eğim düzenlemelerine uygun değişimler yapılmalıdır.
Bütün soğutma pasajları temizlenmiş ve bütün deliklerin açık olmasından emin olunmalıdır. Buna radyatör peteği de dahildir. İçine yağ girdiği zaman sistemin yeniden temizlenmesi, kum ve metal pisliğinden arındırılması, sistemde asgariye indirilmesi, soğutulmaları öngörülen metal parçaların üzerinde sıcak noktalar kalmasının önlenmesi gereklidir.
Haftaya İş Makinelerinde Elektrik başlıklı yeni bir konuya başlayacağız.
Sertaç Varol
08.03.2010
Bu yazara ait diğer yazılar için tıklayınız...
OKUR YORUMLARI & YORUM YAPIN