Tam 36 yılını iş makineleri sektöründe geçirmiş bir isim; Ender Akbaytogan. Sektörün önde gelen firmalarında çalışan Hasel A.Ş. Genel Müdürü Ender Akbaytogan, bu süre zarfında 1.000’den fazla makine sattığını söylüyor. Aynı sektörde tam 36 yıl emek verince insan, sektörü a’dan z’ye tanıyor, yaşanan değişimleri daha geniş bir ufukla değerlendiriyor olmalı. Biz de Akbaytogan’a sektördeki gelişmeleri ve yeni eğilimleri nasıl değerlendirdiğini sorduk.
Söze eski makineler ile yeni makineler arasındaki kalite farkıyla başlıyor Akbaytogan: “O dönemki makinelerin kaliteleri ile şimdiki makinelerin kaliteleri aynı değil. Firmalar her şeyi kendisi yapıyordu. Tabii her şeyi kendilerinin yapması ekstra bir maliyetti. Fiyatı kırdığınızda üretim de ona göre oluyor. Yani kalite düştü. Maliyetlerin düşürülmesi lazım. Ayrıca dünya genelinde rakipler çoğaldı.”
Makinelerin kalitesinin ardından, esas değişimin iş makineleri kullanıcılarında yaşandığını söyleyen Akbaytogan, “Önceden müteahhitlere paket satışlarımız olurdu. Hafriyatçılar ya da taşeronlar ise tek tek makine alırdı. Biz 108 tane makineyi bir partide Doğuş İnşaat’a satmıştık. Bugün Doğuş İnşaat makine almıyor. Şimdi inşaat firmaları bir iş alıyor. İşi taşerona veriyor. Kendisi makine almıyor. Önemli bir yer varsa onu kendisi yapıyor ama geriye kalanı taşerona veriyor. Hatta bazı taşeronlar büyüdü. Onlar da işi hafriyatçılara veriyorlar. Müteahhitler büyük yatırımlara girmiyor artık. Üstelik şimdi bir de yatırımlar durdu. Türkiye ilk krizi 1978 yılında yaşadı. Daha sonra her 3 yılda bir kriz yaşadık. Her krizde müteahhit de zorlandı. Her iktidarın etrafında bir müteahhit sınıfı oluşuyor. Hükümetler değiştikçe belirli müteahhit sınıfları da gidiyor, yerine yenileri geliyor. Dediğim gibi asıl değişim müşteride yaşandı. Ben makine satarken söz yetiyordu. Müşteri aldım dediğinde ben hemen makineyi gönderiyordum. Peşinatın ya da çekin günü sekmezdi. Şimdi ise müşteri parasını ödemiyor. Piyasa çok değişti. Bunun nedeni ise, Türkiye’de her 3 yılda bir kriz olduğundan ikinci krizden sonra protesto olmadıysan işadamı değilsin diyorlar” diye konuştu.
Sektördeki eğilimlerdeki değişimleri de sorduk Akbaytogan’a. Satış sonrası hizmetler eskiden de bu kadar önemli miydi: “Önceden de satış sonrası hizmetlere önem veriliyordu. Benim çalıştığım 3 büyük firmada da satış sonrası hizmetler birimi vardı. Yönetici olduğum firmalarda ben satış sonrası hizmetlere daha çok eğildim. Fakat önceden mecburiyet yoktu. Daha sonraları Sanayi Bakanlığı 5 tane servis zorunluluğu getirdi. Ardından bu sayıyı 10’a, 12’ye son olarak da 15’e çıkarttı. 15 servisin 7’si de firmaya ait olmak zorunda. Ayrıca bir de tüm Türkiye’de anlaşmalı servisler olacak. Yoksa size garanti belgesi vermiyor. Garanti belgesi de ithal yetkisi demek. Benim çalıştığım firmalarda servis, yedek parça ve atölye ekiplerinin hepsi vardı.”
Ve bu deneyimli isme, krizin etkilerini de göz önünde bulundurarak, pazarın bu yıl ve gelecek yılı nasıl geçireceğini soruyoruz: “Serbest bölgelerde 1.500 adet iş makinesi geçen yıldan bu seneye devretti. 2009 pazarı en fazla 3 bin adet olur. Bunun 1.500’ü zaten içerde. Üreticiler sene sonuna doğru Türkiye’ye 500-1.000 adet makine satabilirler, Çünkü daha fazlası satılmaz. 2008 yılı 5 bin 500 adetle kapandı. 2007’de ise bu rakam 10 bin 800 idi. Yani 10 bin’lik pazar 2 bin 500’e düştü. Zaten 2008 yılında krizin geleceği belliydi.
2009 için beklentimiz 2 bin 500 ila 3 bin adet arası makine satılacağı. Zaten Türkiye’de 1.500 adet mevcut. 2010 için de bir hareket beklemiyoruz. Krizin 2010’un Haziran ayına kadar devam edeceği söyleniyor. 2010’u da 2 bin 500 rakamı ile kapatırız.”
Ender Akbaytogan röportajının tamamı Makina Market Mayıs sayısında…
© COPYRIGHT 2008 MAKİNA MARKET All Rights Reserved.
MAKİNA MARKET'teki özel haberleri kaynak göstermeden izinsiz kullananlar hakkında yasal işlem yapılmaktadır...
16.06.2009
OKUR YORUMLARI & YORUM YAPIN